Contact  |

Verontrusting (OCJ, VK (Mano), SDJ)

Hulp voor jongeren in verontrusting (OCJ, VK Mano, SDJ)

De overheid probeert de toegang tot hulp te faciliteren wanneer er sprake is van verontrusting, waarbij

  • ontwikkelingskansen van een kind of jongere zijn bedreigd.
  • de (psychische, fysieke of seksuele) integriteit van een kind of jongere aangetast is of kan zijn.

Een ondersteuningscentrum jeugdzorg (OCJ) of vertrouwenscentrum kindermishandeling (VK) kan in situaties van maatschappelijke noodzaak (Mano) cliënten motiveren om hulp te zoeken en hen hierin ondersteunen. Er wordt getracht om een doorverwijzing naar het parket (die een jeugdrechter kan vorderen) zo veel mogelijk te vermijden door kracht- en oplossingsgericht (onder meer via Signs of Safety) samen met gezinnen te werken.
Een sociale dienst jeugdrechtbank (SDJ) adviseert en ondersteunt de jeugdrechter met betrekking tot het opstarten en afsluiten van gedwongen jeugdhulp.

De voorbije jaren zien we een continu stijgend aantal jongeren in begeleiding bij deze diensten omwille van verontrusting. Bij SDJ tellen we in totaal 15.851 kinderen en jongeren met een lopende maatregel (een stijging met 10 procent op vier jaar tijd); bij OCJ zijn er 12.814 kinderen en jongeren met een lopend dossier (een stijging met bijna 6 procent op vier jaar tijd). Bij VK Mano zijn de absolute aantallen lager (in 2020: 2770), maar valt de verhoudingsgewijze stijging wel op (stijging met 40 procent op vier jaar tijd).

Aantal unieke kinderen en jongeren in verontrusting met lopend dossier OCJ en VK Mano en met lopende maatregel SDJ (2017-2020)

Splitsen we de cijfers voor SDJ uit, dan valt de sterke stijging op van het aantal kinderen en jongeren dat per hoogdringendheid door het parket wordt aangemeld bij de jeugdrechtbank en waarvoor er meteen een jeugdrechter gevorderd wordt. In zo'n dringende situatie is een voorafgaande beoordeling door een gemandateerde voorziening niet nodig. In die categorie valt een stijging te noteren van 845 naar 1312 tussen 2017 en 2020, of een stijging van 55 procent.
Nieuw is de categorie 'Vos na delict'; de zogeheten derde vorderingsgrond. Door het nieuwe jeugddelinquentiedecreet is er een strikter onderscheid tussen de reactie na delict en de jeugdhulpverlening, afgescheiden maar complementaire trajecten. Jongeren kunnen na een delict ook een vordering 'verontrusting' krijgen om zo verder begeleid te worden. In 2020 waren er dit 169.

Sociale dienst jeugdrechtbank, verontrusting

Kijken we naar de jaarlijkse instroom van nieuwe aanmeldingen rond verontrusting bij OCJ en VK Mano dan zien we een vrij stabiel beeld. Enkel bij de VK's is er het afgelopen jaar een lichte stijging.
De corona-pandemie heeft hier nog (geen?) groot effect op gehad. Signalen rond verontrusting kunnen ook bij meer laagdrempelige partners (zoals 1712, nupraatikerover.be, CLB, lokale teams Kind en Gezin, Overkophuizen, 1G1P..) in kader van gedeelde verantwoordelijkheid opgepikt worden. Ook kan er bij urgente situaties meteen naar politie of parket worden gestapt.

Aantal unieke aanmeldingen verontrusting bij OCJ en VK, aantal vorderingen SDJ, verontrusting

Een OCJ of VK  kan in situaties van maatschappelijke noodzaak (Mano) cliënten motiveren om hulp te zoeken en hen hierin ondersteunen. Er wordt getracht om een doorverwijzing naar het parket (die een jeugdrechter kan vorderen) zo veel mogelijk te vermijden door positief en oplossingsgericht te werken. Toch blijkt het in een aantal gevallen noodzakelijk om dit te doen. 

Voor het OCJ gaat het in 2020 om 723 (805 in 19) dossiers en bij het VK om 363 (327 in 19). De overgrote meerderheid wordt echter zelf opgevolgd via casemanagement: het OCJ (of het VK) neemt de regie en organisatie van de hulpverlening dan op zich. Dat was zo in 2020 voor 2.056 (2.181 in 19) dossiers voor OCJ en 757 (706 in 19) dossiers voor VK).

Vooraleer er bij het OCJ doorverwezen wordt naar parket, krijgen de minderjarigen, hun ouders en/of hun context nog de mogelijkheid om in gesprek te gaan. Een meerderheid gaat echter niet in op zo'n engagementsgesprek. Indien er toch zo'n gesprek plaatsvindt, kan bijna de helft toch binnen het OCJ verder begeleid worden.

Resultaat opgestarte procedures Mano: OCJ-VK (2020)

Uitkomst engagementsgesprekken (2020)

Jeugdhulpaanbieders kunnen telefonisch terecht bij het ondersteuningscentrum jeugdzorg (OCJ) met een consultvraag. De consultfunctie is erop gericht om de verontrusting helder te krijgen en pistes aan te reiken die de horizon van de consultvrager kunnen verbreden. Zo ziet deze weer openingen en opties om verder aan de slag te gaan. Het ‘eigenaarschap’ blijft bij de consultvrager.

In 2020 is het aantal consultvragen bij OCJ opnieuw gestegen tot 1.452. Wellicht heeft dit te maken met de corona-situatie waarbij partners in gedeelde verantwoordelijkheid willen omgaan met verontrusting en in eerste instantie zelf nog aan de slag willen gaan.

Consult OCJ

Aanmelders OCJ en VK

De grootste aanmelder bij het OCJ en de VK's is het parket, met meer dan de helft van de aanmeldingen. Daarna volgen de CLB's (met goed een kwart van de aanmeldingen) en de andere partners uit de jeugdhulp.

 

Belangrijkste aanmelders OCJ

Belangrijkste aanmelders VK Mano

Belangrijkste problematiek VK

De VK's registeren ook de belangrijkste problematieken. Meer dan de helft van de aanmeldingen betreft emotionele mishandeling en/of verwaarlozing. Ongeveer een kwart gaat over lichamelijke mishandeling/verwaarlozing.

Belangrijkste problematiek VK Mano volgens melder

Bron: Domino en Registratiesysteem VK’s